'Çift başlı hukuk sistemi asla olmaz'

Askeri Yüksek İdari Mahkemesi'nin üç generalin terfileri ile ilgili "anayasaya aykırı" son kararı, TBMM'ye, ilgili yasaları değiştirmek için gerekli ortamı sağlıyor. Hatta bu karar Anayasa değişikliği için eşi bulunmaz bir fırsat sunuyor. Dünyada örneği olmayan "yargıda iki başlılık" Türkiye'de yargının adaleti sağlama konusundaki iddiasına oldukça koyu bir gölge düşürüyor. Askerler kendileriyle ilgili her konuyu emir komuta içinde kendilerine bağlı askeri mahkemelerde hallediyorlar. Kendilerine ait Yargıtayları bile var. Yargıda tam bir iki başlılık söz konusu. Oysa askeri mahkemelerin medeni dünyadaki örnekleri bu mahkemelerin sadece askeri disiplin suçlarına bakması, bunun dışındaki her konunun ise sivil mahkemelerde halledilmesi şeklinde. Medeni ülkeler böylece adaleti sağlama konusunda iki başlılıktan kurtulmuşlar ve adaleti sağlama görevini asker için de sivil için de aynı mahkemelere havale etmişler. Aslında Türkiye'de askeri cenah her zaman anayasayı ihlal ediyor. Yapılan darbeler, darbe planları, askeri vesayet vs. hepsi aslında anayasa ihlali. Üzülerek söylüyorum, Türkiye'de askerin görevleri arasında uygun gördükleri zamanlarda anayasayı ihlal görevi de var. Ya da onlar böyle düşünüyorlar. Çünkü yasal-anayasal mevzuat onlara böyle düşünme imkânı sunuyor. Onun için askerin anayasayı her türlü ihlalini önlemek için gerekli yasal düzenlemelerin hiç gecikmeden yapılması, sivil otorite için olmazsa olmaz bir durumdur. Değilse zaten, askerin anayasayı ihlali bir anlamda siyasi otoriteyi hiçe saymak anlamına geliyor. Madem bu karar hem anayasaya aykırı hem de TSK Personel Kanunu'na açıkça aykırı. O halde iktidar gereğini yapmak zorunda. Gereği ise bu mahkemelerin kaldırılması ve yargıdaki iki başlılığa bir an önce son verilmesi. İktidar sözcüleri kararı eleştirirken durumun anayasaya aykırılığının çok açık olduğunu söylüyor ve gerekli yasal düzenlemelerin yapılacağını belirtiyor. Ana muhalefet partisi lideri Kemal Kılıçdaroğlu da geçen hafta parti kongresinde yaptığı konuşmada AYİM'in kaldırılması gerektiğini, iktidara geldiklerinde gereğini yapacaklarını söylemişti. TBMM'de AYİM'in kaldırılması konusunda tek aykırı ses MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'den geldi. Devlet Bahçeli oldukça komik bulunan bir açıklamayla hükümetin AYİM kararına saygı duyması gerektiğini söylüyor. Demek ki Bahçeli'ye göre anayasaya aykırı bir mahkeme kararına da saygı duyulmalı! MHP ve Devlet Bahçeli yan çizse de, TBMM'de AK Parti ve CHP'nin oyları AYİM'i kaldırmak için gerekli anayasa değişikliğini yapmaya müsait. O halde seçimlerden sonrasını beklemeye gerek yok. Sıcağı sıcağına, AYİM'in bu kararı üzerine adım atılmalı ve anayasanın ilgili bölümü değiştirilmeli. Tabii Kılıçdaroğlu da, bu konuda istekli olduğunu beyan etmesine rağmen kararından caymazsa...

AYİM'in üç general kararı kurumun varlığını yeniden tartışmaya açtı.

İktidar, muhalefet ve yargı AYİM'in kaldırılması konusunda hemfikir. Hukukçular da bu girişime tam destek veriyor.

Üç generalin Askeri Yüksek İdare Mah kemesine (AYİM) başvurmasıyla başlayan süreç, yargıdaki çok başlılığı gözler önüne serdi. Balyoz sanığı üç generalin terfisinde ısrar eden AYİM'in varlığı tartışma konusu oldu. Hukukçular, yargı birliği için AYİM ve Askeri Yargıtay'ın kaldırılması gerektiği görüşünde. AYİM gibi askerin etkisinde bir yargı kuruluşunun başka ülkelerde olmadığı vurgulanıyor.

Hukuk devleti ilkesine aykırı

Yargı kulislerinde de AYİM'in kurulma nedeni olarak, terfilerde ve askeri bürokratik işlerde iktidarın müdahalesini engellemek olduğuna dikkat çekiliyor. Uzmanlar çok başlı hukuk sisteminin hukuk devleti ilkesine aykırı olduğunu belirterek, askeri müdahalenin ürünü olan AYİM ve Askeri Yargıtay'ın kaldırılmasını istiyor. Yargıdaki çok başlılığın giderilmesi için yeni dönemde çalışma yapılacağı yönündeki ilk sinyali Başbakan Tayyip Erdoğan vermişti. Erdoğan, "Yeni anayasada değerlendireceğiz. Yeni anayasa hepsini içerecek inşallah" açıklamasında bulunmuştu.

Muhalefet ve yargı istiyor

Ardından CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu geçen hafta yapılan partisinin olağanüstü kongresinde AYİM'i kaldırma sözü verdi. Yargıtay Başkanı Hasan Gerçeker ise önceki gün yargıda çok başlı hukuk sisteminin olumlu sonuçlar vermediğini belirterek, "Hiçbir Avrupa ülkesinde Askeri Yargıtay bulunmuyor" ifadesini kullandı.

Olağanüstü şartların eseri

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Şentop: Dünyanın hiçbir ülkesinde çift başlı yargı sistemi yok. AYİM, askerlerin tamamen keyfi hareket etmesi için kurulmuş paravan. Askeri Yargıtay'ın da kaldırılması gerekiyor. Hukuk düzeni olan bir ülkede bu tarz kurumlara rastlanmaz. Olağanüstü şartların altında kurulmuştur. İşimizi kendi aramızda görelim mantığı ile çalışır.

Dünyada benzeri yok

Prof. Dr. Ergun Özbudun: AYİM 1971 askeri müdahalesinin bir ürünü. Yapay, garip ve dünyada benzeri olmayan bir kurum. İlk anayasa değişikliğinde kald|-nlması gerekiyor. AYİM anayasayı ihlal etti. 12 Eylül referandumunun ardından ihraç kararları denetime tabidir. Terfi ettirmeme yönünde çıkan kararlar denetime tabi değildir. Anayasal yetki aşılmıştır.

Kaldırılması artık kaçınılmaz

Emekli askeri hâkim Faik Tarımcıoğlu: AYIM askeri bir operasyon ile yargıya monte edildi. Terfi ettirilmeyen bazı generaller Danıştay'a gidip orada terfi alıyordu. Onlara 'Danıştay paşası' deniyordu. Asker buna bir reaksiyon olarak AYİM'i kurdu ve atamaların kontrolünde olmasını istedi. Askeri Yargıtay ve AYİM'in bir Anayasa değişikliği ile kaldırılması artık kaçınılmaz.

Karar sivil iradeyi bağlamıyor

Üç general hakkındaki 'açığa alma' işlemini hukuka uygun bulan AYİM, Balyoz davası sanığı generallerin bir üst rütbeye terfi ettirilmeme işleminin iptali' istemiyle açtığı davada tam tersi bir karara imza atti. AYİM'in kararı 'Generaller açıkta kalsın ama bir üst rütbeye yükselsin' anlamını taşıyor. Ancak hükümeti silahlı eylemle yıkmaya teşebbüsle suçlanan komutanların aklanmadan terfi etmesi şaibe olarak görülüyor. Kamuoyunda karar, 3 komutan 'açıktayken terfiye hak kazananlar' olarak lanse edildi. Ancak yargıdaki çift başlılığı simgeleyen ve varlığı tartışma konusu olan AYİM'in karan sivil iradeyi bağlamıyor.

Liyakati düşünmedi

Zira açılan dava, '3 komutan YAŞ'ta I terfi ettirildi ama 3'lü kararnameye terfileri onaylanmıyor' davasıydı. AYİM daireler kurulu YAŞ'ta terfisine karar verilen isimler hakkında kararname hazırIanmamasının hukuka uygun olmadığını belirtti. Paşalar hakkında liyakati' düşünmedi. Hazırlanan Balyoz iddianamesinde ' 3 paşanın isminin yer aldığı ayrıntısını 'terfi ettirmemeye itiraz' için açılan dava kapsamında görmedi. YAŞ'ta sadece 2 hükümet üyesinin bulunduğunu dikkate almadı. Yani alınan iki karar arasında fark bulunuyor.

TSK 65. maddeye aykırı

Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıkları, AYİM'in yürütmeyi durdurma kararının 60 gün olan uygulama süresinin bitimine 8 gün kala, 22 Kasım'da 3 generali TSK Kanunu 'nun 65. maddesindeki takdir haklarını kullanarak açığa almıştı. Açığa alma işlemi hazırlanan Balyoz iddianamesi kapsamında gerçekleştirildi. Dolayısıyla alınan kararın komutanların terfisini de etkilemesi bekleniyordu. Ancak öyle olmadı. AYİM, TSK 65. maddeye zıt karar verdi.

HABER: Gökhan ÖZDAĞ - Seçkin ERGÜN /Bugün Gazetesi-ANKARA